Search

Axtarış

BDU ALİMLƏRİ TƏRƏFİNDƏN 2012-Cİ İLDƏ ƏLDƏ EDİLMİŞ VƏ AMEA-nın İLLİK HESABATINDA QƏBUL OLUNMUŞ MÜHÜM NƏTİCƏLƏR

ФИЗИКА-РИЙАЗИЙЙАТ ВЯ ТЕХНИКА ЕЛМЛЯРИ

1. Yarımkeçiricilər və dielektriklərdə elektromaqnit və akustooptik proseslərin fiziki-texniki problemləri

Nəzəri olaraq göstərilmişdir ki, cırlaşmış elektron qazı üçün termoelektrik hərəkət qüvvəsi Fermi səviyyəsindəki hal sıxlığı ilə mütənasib olub, maqnit sahəsinin qiymətindən asılı olaraq ossilliyasiya edir və ifratqəfəsin minizonasının dolma dərəcəsindən qeyri-monoton asılıdır.

Cırlaşmamış ikiölçülü elektron qazının termoelektrik hərəkət qüvvəsi maqnit sahəsinin və temperaturun artması ilə artır. İkiölçülü elektron qazının termoelektrik hərəkət qüvvəsinin üçölçülü elektron qazının termoelektrik hərəkət qüvvəsinə olan nisbəti elektronun lay boyunca və lay eninə effektiv kütlələri nisbəti ilə təyin olunur.

İcraçılar: Bərk cisimlər fizikası kafedrası, akad. B.M.Əsgərov, f.r.e.d. S.R.Fiqarova, f.r.e.n. M.M.Mahmudov

2.Nüvə və elementar zərrəciklərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranan proseslərin tədqiqi

Hər bir adronun kvark torbasından ibarət olduğunu nəzərə almaqla çoxdəfəli səpilmə nəzəriyyəsi əsasında adronların koherent və qeyri-koherent səpilməsi zamanı səpilmədə iştirak edən ikincili zərrəciklərin yaranmalarının effektiv kəsikləri analitik olaraq  hesablanmışdır.

İcraçılar: Maddə quruluşu kafedrası, m.-üzv.S.Hacıyev f.r.e.d. S.Q.Əbdülvahabova,  f.r.e.n. N.Ş.Barxalova,  f.r.e.n. X.Ş.Abdullayev, f.r.e.n. T.O.Bayramova

3. Yarıinklüziv  prosesinin struktur funksiyaları

Leptonların nuklonlardan dərin qeyri-elastiki səpilərkən barionların yaranması proseslərinin struktur funksiyaları öyrənilmişdir. Kvant rəngdinamikası çərçivəsində struktur funksiyalar üçün riyazi ifadələr alınmışdır.

İcraçılar: f.r.e.d., prof.S.Q.Abdullayev, AMEA-nın müxbir üzvü, f.r.e.d.,prof.A.İ.Muxtarov

4. Бинар бярк мящлулларын монокристалларынын алынма хцсусиййятляринин тядгигi

Эцълц сегрегасийайа малик олан бинар бярк мящлулларын монокристалларынын кясик конус шякилли путадан дартмагла аларкян кристал бойунъа тяркибин пилляли пайланмасыны тямин едя билян сабит тяркибли гидаландырыъынын мцряккяб щяндяси гурулушу тяклиф едилмишдир. Бу гурулушда мцхтялиф диаметрли силиндрик вя кясик конус щиссяляр бир-бирини явяз едир. Бурада мцхтялиф сабит тяркибли щиссялярин сайы ихтийари гядяр ола биляр.

Монокристал бойунъа тяркибин пайланма гануну кясилмязлик тянлийинин щяллиндян алыныр. Тяклиф едилмиш цсул Эе-Си бярк мящлуллары цзяриндя щяйата кечирилмишдир.

Iърачы: Йарымкечириъиляр физикасы кафедрасы, АМЕА-нын мцхбир цзвц, ф.р.е.д., проф. В.И.Тащиров

5. Polimer təbəqələrinin agır ionlarla şüalandırılması və təbəqələrdə əmələ gələn oyuqların atom qüvvət mikroskopu ilə tədqiqi

Polimer materiallarda yeni nizamlı kvant nanoquruluşları almaq məqsədi ilə  polipropilen və polivinildenflorid təbəqələri 1,3 МeV enerjiyə malik  Xe ağır ionları ilə 108 до 1010 sm-2 flüensdə şüalanmaya məruz edilmiş və KOH məhlulu ilə aşılanması aparılmışdır.

Polipropilen matrisində şüalandırmadan sonra  baş verən dəyişiklikləri atom-qüvvət mikroskopu ilə tədqiq edilmişdir. AQM-da alınan nəticələrdən müəyyən edilmişdir ki, Xe ionlarının flüensi artdıqca polipropilen təbəqələrinin səthində və həcmində məsamələrin miqdarı, diametri və dərinliyi artır. Həmçinin eksperimental olaraq təyin edilmişdir ki, KOH məhlulunun qatılığı dəyişdikcə polipropilen matrisində məsamələrin diametri və dərinliyi dəyişir. Beləliklə polipropilen matrisinin sürətləndirilmiş ağır ionlarla nanomodifikasiyası nanoölçülü məsamələrə  malik və idarə olunan fiziki-kimyəvi xassələrə malik polimer materialları almağa imkan verir.

Иърачылар: Nano hissəciklərinin kimyəvi fizikası kafedrası,akad. A.M.Məhərrəmov, prof.M.Ə.Ramazanov, k.e.f.d. F.V.Hacıyeva, doktorant S.Q.Əliyeva

KİMYA ELMLƏRİ

1. Пропенилфенол ясасында йени полифунксионал мономерлярин синтези вя онларын метал сорбентлярин алынмасында тикиъи аэент кими тядгиги

Пропенилфенолун симметрик дищалоэеналканларла конденсляшмясиндян тяркибиндя 2 икигат рабитя сахлайан ди-(2-пропенилфенокси)-Ъ14 алканлар синтез едилмиш вя онларын малеин анщидриди вя стиролла цчлц бирэя полимерляшмяси апа­рылмышдыр. Алынмыш цчлц сополимерлярин суларын радионуклидлярдян тя­миз­лян­мясиндя полимер сорбент кими истифадя олунма  имканы ашкар едилмишдир.

Иърачылар: Alkenilfenollar kimyası ETL, проф.М.Р.Байрамов, а.е.и.М.Я.Ъавадов, а.е.и.М.Г.Мям­мядов, а.е.и.М.А.Аьа­йе­ва, е.и.М.Я.Аллащвердийева, е.и.Э.М.Мещдийева

2. 1-Fenilamino-3-(2¢-hidroksipropil)-4-metil-1,3-tiazol-3-ium-xloridin sintezi

2-Aminoproranolun, fenilizotiosianatın və xlorasetonun birgə üçkomponentli kondensləşməsindən 80% çıxımla 1-fenilamino-3-(2-hidroksipropil)-4-metil-1,3-tiazol-3-ium-xlorid sintez edilmiş və onun kristal quruluşu rentgen struktur analizi ilə təsdiq edilmişdir.

İcraçılar: Zərif üzvi sintez ETL, akademik A.M.Məhərrəmov, k.e.d., prof. M.Ə.Allahverdiyev,k.e.n. Ə.N.Xəlilov.

3. CuInSe2-MnSe(FeSe,CoSe)-In2Se3 sistemlərinin likvidus səthlərinin proeksiyası

Fotoelektronika üçün perspektiv birləşmə hesab edilən CuInSe2-nin iştirakı ilə CuInSe2-MnSe(FeSe,CoSe)-In2Se3 sistemlərinin likvidus səthlərinin proeksiyası və izotermik kəsiklərinin diaqramları qurulmuş ,CuInSe2 birləşməsində manqan, dəmir və kobalt monoselenidlərinin həll olma sərhədləri müəyyən edilmişdir. Bərk məhlulların elektirik keçiriciliyi, termoelektrik hərəkət qüvvəsi və istilik keçiriciliyinin temperaturdan asılılığı, aşqar səviyyələrin aktivləşmə enerjisi, yükdaşıyıcıların qatılığı və yüyruklüyü müəyyən edilmişdir.

İcraçılar:  “Qeyri-üzvi materialşünaslıq” ETL, k.e.n. M.R.Allazov; elmi işçi R.C.Mirzəyeva; Ümumi və qeyri-üzvi kimya kafedrası, k.e.d. M.BBabanlı

4. Alüminium iştirakında qalliumun spektrifotometrik təyini

Qalliumun(III) piroqallol əsaslı azobirləşmə - 2,2',3,4-tetrahidroksi-3'-sulfo-5'-nitroazobenzol və hidrofob amin – 1,10-fenantrolinlə müxtəlifliqandlı kompleks şəklində təyini metodikası onun alüminium(III) iştirakında spektrofotometrik təyini üçün istifadə edilmişdir (pH 0,5-1,2; λ=465 nm). Qüvvətli turş mühitdə alüminium(III) 2,2',3,4-tetrahidroksi-3'-sulfo-5'-nitroazobenzol və 1,10-fenantrolinlə praktiki olaraq qarşılıqlı təsirdə olmur.

İcraçılar: Analitik kimya kafedrası, AMEA-nın müxbir üzvü, prof.R.Ə.Əliyeva, k.e.d., prof. F.M.Çıraqov, k.e.d., dos.X.C.Nağıyev

5. Funksional qruplu təbii və sintetik polimerlər əsasında sorbentlərin, nanokompozitlərin sintezi və tədqiqi.

Malein anhidridi-vinilbutil efiri-okten-1 üçlü birgə polimeri matrisasında in situ CdS nanohissəcikləri alınmış və birgə polimer-CdS nanokompozitin optiki, termiki və digər xassələri UV-vis-spektroskopiya, TG-, DSC-, TEM-, AFM-, p-XRD və Raman-spektroskopiya üsulları ilə tədqiq edilmişdir.

SKN-26, SKS-30 ARK və DSSK-2546 markalı sənaye kauçukların oksidləşmə ölorfosforlaşma reaksiyasının qanunauyğunluqları 1H, 13C, 31P-NMR spektro­sko­piya metodları ilə tədqiq olunmuş reaksiyanın kimyəvi modifikasiya və tikilmə istiqamətində getməsi müəyyənləşdirilmişdir. Reaksiya məhsullarının quruluşları İQ-spektroskopiya metodu ilə öyrənilmişdir.

İcraçılar: Yüksək molekullu birləşmələr kimyası kafedrası, akad. A.M.Məhərrəmov, prof. O.H.Əkbərov, prof. A.Ə.Əzizov, dos. R.M.Alosmanov

6. Пропенилфенол-малеин анщидриди бирэя полимеринин суда щялл олан дуз­ларынын нефт емулсийаларыны даьыдан деемулгатор кими тядгиги

Синтез олунмуш пропе­нил­фенол-малеин анщидриди сополимери вя дие­та­нол­амин ясасында алынмыш йени дузларын нефт емулсийаларынын даьыдылмасында емул­гатор кими йарарлы олмасы ашкар едилмишдир.

Иърачылар: Нефт кимйасы вя кимйа технолоэийасы кафедрасы, проф.М.Р.Байрамов, дос.И.Г.Мяммядов, дос. Ш.З.Га­сы­мо­ва, Р.Я.Щцсейнова, Э.М.Байрамова

BİOLOGİYA ELMLƏRİ

1 İran İslam Respublikasının(İİR) Ərdəbil bölgəsində kartof sort nümunələrinin aqrobioloji xüsusiyyətləri və seleksiyada  əhəmiyyəti.

İran İslam Respublikasının(İİR) Ərdəbil bölgəsində kartof bitkisinin yerüstü hissəsinin meristem toxumlarından kəsiklər götürülmüş, qidalı mühitdə əkilib inkişaf etdirilmiş, seleksiya işlərində başlanğıc  material kimiu istifadə edilərək, bir neşə sağlam, ekoloji təmiz, quraqlığa davamlı və məhsuldar kartof sport nümünələri alınmışdır. “savalan” kartof sortu sınaqdan müvəffəqiyyətlə çıxmış və İİR-in bir çox bölgələrində rayonlaşdırılmışdır.

Иърачы:b.e.d. E.Qurbanov

HUMANİTAR VƏ İCTİMAİ ELMLƏR

1. Азярбайъанда Новруз, Bakı, “Çıraq”, 2012, 272 səh.

Азярбайъан халгынын гядим тябият эюрцшлярини, йазын эялмясини, якинчилик вя малдарлыгла баьлы етигадларыны юзцндя якс етдирян ян бюйцк байрамларындан бири Новруздур. Байрам ютян иллярдя ЙУНЕСКО-нун горунан гейри-мадди мядяни ирс сийащысына дахил едилмиш, БМТ-нин Баш Мяълисинин 64-ъц сессийасынын гярары иля 21 март дцнйада Бейнялхалг «Новруз эцнц» елан олунмушдур. Тягдим едилян китабда Новрузун йцксяк яхлаги дяйярлярини, адят-янянялярини, яски ритуалларыны вя бахышларыны юзцндя йашадан няьмяляр, ойун-тамаша мядяниййяти нцмуняляри топланмышдыр. Бурада щямчинин Новрузун тарихиня, ъоьрафийасына, милли-мяняви дяйярляр системиндяки йериня даир елми мягаляляр дя йер алмышдыр.

Иърачылар: Азярбайъан шифащи халг ядябиййаты кафедрасы, АМЕА-нын мцхбир цзвц  А.М.Нябийев (топлайаны, няшря щазырлайаны вя елми редактору),

фил.ц.ф.д. дос. явязи Цлкяр Азад гызы (тяртиб едяни), фил.ц.ф.д.дос. К.Ф.Исламзадя (ихтисас редактору)

2. Азярбайъан фолклорунун топланма, тяръцмя вя няшр проблемляри (ГЯХТМТ – СМОМПК материаллары ясасында), Bakı, “Elm və təhsil”, 2012, 536 səh.

ГЯХТМТ – «Гафгаз яразиляри вя халгларынын тясвириня даир материаллар топлусу» (русъа: СМОМПК – «Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа») Азярбайъан фолклорунун гайнагларындан биридир. Тягдим олунан ясярдя топлунун 46 ъилди илк дяфя кцлл щалында фолклоршцнаслыг бахымындан тядгиг едилмиш, Азярбайъан фолклору нцмуняляринин русъайа тяръцмясиндяки гцсурлар мцяййянляшдирилмиш, аьыз ядябиййатынын дцзэцн тяръцмяси принсипляриня даир гиймятли фикирляр юз яксини тапмышдыр.

Иърачы: Азярбайъан шифащи халг ядябиййаты кафедрасы, фил.ц.ф.д., дос. С.Щ.Оруъова

3. Dədə Qorqud dünyası (II kitab), Bakı, “Bakı Universiteti”, 2012, 245 səh.

Filologiya fakültəsi Klassik Azərabaycan ədəbiyyatı kafedrasının nəzdində fəaliyyət göstərən “Dədə Qorqud” Elmi-tədqiqat laboratoriyası işçilərinin məqalələr toplusunun növbəti buraxılışında milli dastanlarımız və folklorumuz haqqında yeni fikir və məlumatlar əldə edilimişdir. Burada ədəbiyyatşünaslığa və dilçiliyə dair müxtəlif aktual problemlərin tədqiqində müqayisəli-tipoloji və müqayisəli-genetik metodlardan geniş istifadə olunmuşdur.

İcraçılar: “Dədə Qorqud” ETL, fil.e.d., prof. Q.M.Namazov, t.e.d., prof. S.S.Əliyarli, fil.e.d., prof. A.M.Babayev, ped.e.n., dos. M.İ.Aslanlı (Huntürk), fil.e.n.İ.Z.Hüseynov, fil.ü.f.d. K.K.Həsənova, fil.ü.f.d. Ş.S.Salmanova, İ.M.Ba­banlı.

4. Metakoqnitsiyanın əsaslarının öyrənilməsi və metakoqnitiv bacarıqlarının formalaşdırılması strategiyaların tədqiqi

Orta və ali məktəbdə metakoqnitiv bacarıqların formalaşması üçün təlim strategiyaları və hazırlanmış psixoloji-pedaqoji təminat tətbiq olunmuşdur. Tətbiq olunmuş təlim  üsulları və psixolojı-pedaqoji təminat metakoqnitiv bacarıqların formalaşmasına müsbət təsir göstərdilər. Xüsusi gündəliklər, refleksiya və sorğu üçün vərəqlər hazırlanıb.

İcraçılar: “İnkişaf” Respublika Elmi-Praktik Mərkəzi: apar. e.i., p.e.n. Z.Veysova k.e.i. B.Kərimova, e.i.V.Məmmədova, k.e.i. İ.Məmmədova

5. Müasir təlim prosesinin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi

Müasir təlim prosesinin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi üçün  müxtəlif meyarlar  və qiymətləndirmə vasitələri araşdırılıb  müəyyənləşdirilmişdir.Təlim prosesinin keyfiyyətinin qiymətləndirmə yolları tədqiq olunmuş, müəyyən təkliflər irəli sürülmüşdür.

İcraçılar: “İnkişaf” Respublika Elmi-Praktik Mərkəzi: k.e.i. H.Kərimov  k.e.i. İ.Zamanova

6. Multimədəni təhsil milli mədəniyyətin müxtəlifliyinin, təkrar­olun­maz­lığının və etnikliyin qorunması vasitəsi kimi

Müasir dövrdə təhsil alanların potensial imkanlarının inkişafı məqsədilə müəyyən şəraitin yaradılmasına istiqamətlənmiş təhsilin məzmununun müasirləşməsi prosesi çox sürətlə gedir. Müasir pedaqoji sistemlərin  inkişaf tendensiyasına əsaslanaraq qeyd etmək olar ki, təhsilli kompetent mütəxəssis – mədəni insandır. Mədəniyyət anlayışı müxtəlif mənalarda şərh oluna bilər, lakin,  digər millətlərin keçmiş mirasına və adət-ənənələrinə dərin dərk olunmuş hörmətli münasibət  əsas atribut kimi  qəbul olunur.

İcraçılar: Sosial və pedaqoji psixologiya kafedrası, prof.K.R.Əliyeva, dos. G.Q.Hüseynova, dos. L.M.Cabbarova, psixol.ü.f.d. E.A.Piriyeva, prof. S.Ş. Nuriyev, müəl. İ.M.Məmmədli, müəl. T.Ə.Əliyeva, müəl. K.V.Qasımova

7. Щцгуг психолоэийасы, Бакы, “Təhsil”, 2012, 879 сящ.

Дярсликдя щцгуг психолоэийасынын бцтцн сащяляри эениш шякилдя ящатя олунмушдур. Психолоэийа вя щцгуг психолоэийасы сащясиндя ялдя олунмуш сон наилиййятляр дярсликдя юз яксини тапмыш, психоложи биликлярин щцгуг сферасына тятбигинин мцхтялиф аспектляриня диггят йетирилмишдир.

Иърачылар:  АМЕА-нын mцхбир цзвц, проф.Б.Щ.Ялийев, ямякдарелм хадими, психол.е.д., проф.Я.С.Байрамов

8. Аномал инкишафын психолоэийасы, Бакы, ADPU nəş., 2012, 400 сящ.

Дярсликдя ушагларда аномал психи инкишафын сябябляри, коррексийасы вя бярпа имканлары ишыгландырылмышдыр. Китабда щямчинин ушаг вя йенийетмялярин диагностикасында истифадя олунан пато- вя нейропсихоложи методлар верилмишдир.

Иърачы:  психол.е.д., проф.Е.И.Шяфийева

9. Тяъвид, Bakı, «Elm», 2012, 360 səh.

Təqdim olunan əsərdə Qurani-Kərimin müasir dövrümüzdə ən geniş yayıymiş qiraəti (Asimin Həfs qiraəti) əsasında oxu qaydaları, klassik ərəb dili səslərinin tələffüzü xüsusiyyətləri, səs dəyişmə və digər məsələlər sistemli şəkildə şərh olunur.

İcraçı: Ərəb filologiyası kafedrası, fil.e.n.dos. V.A. Qaradağlı.

10.Nizami Gəncəvi dilinin leksik üslubu (İskəndər­na­mə əsəri üzrə), Bakı, Nafta-Press nəş., 2012, 300 səh.

Monoqrafiya Azərbaycanın dahi şairi və bəşəri ideallar mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin dil xüsusiyyətlərinin tədqiqinə həsr olunmuş ilk əsərdir. Burada, ilk dəfə olaraq, şairin leksik üslubu tədqiq olunmuş və belə bir nəticə əldə olunmuşdur ki, Nizami Gəncəvinin əsərlərində, o cümlədən «İskəndərnamə»də işlənən sözlər, müxtəlif söz birləşmələri və ifadələr, təşbih obrazı, metafora, metonimiya, op­pozisiya, epitet, simvol və s. bədii ifadələr kimi işləndikləri üçün, məcazi mənalar kəsb etmişlər. Adı çəkilmiş poemada bu bədii təsvir vasitələrindən şair özünə­məxsus ustalıqla istifadə etmiş və bununla əsərində fərdi və əhatəli leksik üslub yaranmışdır. Nizami Gəncəvinin əsərlərində bu cəhət, özünü yalnız buradakı dil vahidlərinin məna çalarlarının genişliyində deyil, həm də onların müxtəlif­liyində büruzə verir.

İcraçı: İran filologiyası kafedrası, fil. e.n., dos. M.H.Məmmədova

11. Xarici ölkələrin jurnalistikası tarixi, Bakı, “Tuna” nəş., 2012, 640 səh.

Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 27.04.2011-ci il tarixli 671 saylı əmri ilə dərslik kimi təsdiq edilmiş “Xarici ölkələrin jurnalistikası tarixi” kitabı 2012-ci ilin yayında işıq üzü görmüşdür. Burada qədim dövrdən XX əsrin axırlarınadək olan müddətdə dünya jurnalistikası tarixindən xronoloji ardıcıllıqla bəhs edilir, KİV-in tipoloji inkişaf prosesi nəzərdən keçirilir, müxtəlif dövlətlərin və xalqların sosial, qarşılıqlı mədəni fəaliyyətinin xüsusiyyətləri, ümumi inkişaf meylləri, beynəlxalq jurnalistika hərəkatının özəllikləri göstərilir. 14 fəsildən ibarət olan dərslik universitetlərin jurnalistika fakültələrinin, filologiya və humanitar fakültələrin jurnalistika şöbələrinin tələbələri, magistrant, dissertant və doktorantlar, xarici ölkələrin jurnalistikası tarixi kursunu tədris edən müəllimlər, habelə dünya jurnalistikası tarixi ilə maraqlananlar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

İcraçı: Beynəlxalq jurnalistika kafedrası, prof. H.A.Vəliyev

 

Bookmark and Share